چرا بازارهای جهانی در حال ریزش هستند؟ دو دلیل اصلی و یک عامل پنهان
این روزها هر بازاری را که نگاه میکنیم، از طلا و نقره و مس گرفته تا یورو و ین، همه در برابر دلار آمریکا در حال کاهش قیمت هستند. اما چرا؟ برای پاسخ به این پرسش، باید دقیقتر از تیترهای خبری به ریشههای این ریزش نگاه کنیم. در این تحلیل، من حسین دقیانوسی دو دلیل عمده را بررسی میکنم که دستدردست یکدیگر، فشار فروش را بر داراییهای جهانی افزایش دادهاند.
دلیل اول: افزایش نرخ بهره فدرال رزرو دیگر یک احتمال ضعیف نیست
تا همین چند ماه پیش، فدرال رزرو (بانک مرکزی آمریکا) سیگنال میداد که نرخ بهره را یا ثابت نگه میدارد یا در مسیر کاهش حرکت میکند. اما اکنون ورق برگشته است. گمانهزنیها از افزایش نرخ بهره تا سه مرحله در ماههای آینده حکایت دارد. این تغییر چشمانداز، ریشه در دادههای اقتصادی قدرتمند آمریکا، از جمله اشتغال قوی و تورم چسبنده، دارد.
افزایش نرخ بهره چه اثری بر بازارهای جهانی دارد؟ وقتی نرخ بهره بالا میرود، هزینه نگهداری داراییهایی که سوددهی مستقیم ندارند – مانند طلا و نقره – افزایش مییابد. سرمایهگذاران ترجیح میدهند پول خود را به داراییهای با بازدهی بالاتر (مانند اوراق قرضه دلاری) منتقل کنند. نتیجه خروج نقدینگی از بازارهای کامودیتی و ارزهای غیردلاری و در نهایت کاهش قیمت آنهاست.
اما یک تناقض زمانی وجود دارد: بازار بلافاصله پس از سخنرانی رئیس جدید فدرال رزرو (کوین وارش) احتمال افزایش نرخ بهره را پیشبینی کرد، اما واکنش شدید قیمتها با چند روز تأخیر رخ داد. چرا؟ پاسخ به این پرسش، ما را به دلیل دوم میرساند.
دلیل دوم: شاخص دلار (DXY) تغییر فاز داد
شاخص دلار (DXY) معیاری است که قدرت دلار آمریکا را در برابر سبدی از ارزهای اصلی جهان (یورو، ین، پوند و غیره) اندازهگیری میکند. این شاخص برای مدتی در یک روند نزولی قرار داشت و همین ضعف نسبی دلار، به رشد طلا، نقره، مس و سایر ارزها کمک میکرد. اما اکنون شاخص دلار وارد یک روند صعودی تدریجی شده و پس از تثبیت در این مسیر، بازارها یکییکی واکنش نشان دادهاند.
تقویت شاخص دلار به زبان ساده یعنی چه؟ یعنی با یک دلار میتوانید طلای بیشتری بخرید، نفت بیشتری بخرید، یوروی بیشتری دریافت کنید. به عبارت دیگر، همه داراییهای دلاری-محور ارزانتر میشوند. دقیقاً همان اتفاقی که امروز در بازارهای جهانی شاهد آن هستیم.
پس تأخیر در واکنش بازارها بیدلیل نبود: شاخص دلار یکشبه تغییر روند نداد، بلکه بهتدریج جای پای خود را در محدوده صعودی محکم کرد و سپس موج فروش در داراییهای جهانی شکل گرفت.
عامل پنهان: اظهارات ترامپ و وزیر خزانهداری آمریکا
اما آیا تقویت شاخص دلار فقط ناشی از افزایش نرخ بهره است؟ خیر. یک عامل ژئوپلیتیک نیز به کمک دلار آمده است که کمتر به آن پرداخته شده است.
زمان امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، دونالد ترامپ جملهای کلیدی بر زبان آورد که شاید در هیاهوی اخبار گم شد: «اگر به جنگ و تحریمها ادامه دهیم، باعث بیاعتبار شدن دلار میشویم.» این همان هشداری بود که پیشتر در تحلیلهای خود با عنوان «حباب اعتماد به دلار» به آن اشاره کرده بودم. جنگ و تحریمهای بیپایان، جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی را تضعیف میکند. اکنون با کاهش تنشها، این ریسک اعتباری تا حدی برطرف شده است.
چند روز بعد، وزیر خزانهداری آمریکا نیز به صراحت اعلام کرد که برداشته شدن تحریمهای نفتی ایران، به تقویت دلار منجر خواهد شد. دلیل روشن است: ایران بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت، بار دیگر وارد بازار جهانی میشود و معاملات خود را با دلار انجام میدهد. این یعنی افزایش تقاضای جهانی برای دلار و در نتیجه، بالا رفتن قدرت آن.
بنابراین، ترکیب دو عامل «سیاست پولی انقباضی» و «بازگشت ایران به مدار تجارت دلاری»، بهطور همزمان شاخص دلار را تقویت کرده و بر تمام داراییهای جهانی فشار فروش وارد آورده است.
چرا دلار ۱۵۴ هزار تومانی با واقعیات اقتصاد ایران همخوانی ندارد؟
جمعبندی
ریزش این روزهای طلا، نقره، مس و ارزهای غیردلاری یک تصادف یا نوسان ساده نیست. سه عامل زیر دستبهدست هم دادهاند:
۱. افزایش نرخ بهره فدرال رزرو =>جذابیت داراییهای دلاری بالا رفته است.
۲. صعود شاخص دلار (DXY) =>قدرت خرید دلار در برابر سایر داراییها افزایش یافته است.
۳. چرخش ژئوپلیتیک (توافق ایران و بازگشت تجارت دلاری) => تقاضا برای دلار بالا رفته و اعتبار آن ترمیم شده است.
تا زمانی که این سه موتور روشن باشند، فشار بر بازارهای جهانی ادامه خواهد داشت. تحلیلگران و سرمایهگذاران باید بهجای واکنشهای هیجانی، روند شاخص دلار و مواضع فدرال رزرو را زیر نظر داشته باشند؛ چراکه در دل این دادهها، مسیر حرکت بازارهای مالی در ماههای آینده نهفته است.